Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB); Belirtileri, Tedavisi

Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB); Belirtileri, Tedavisi

Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) Nedir?

Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) çocukluğun erken dönemlerinde başlayan bir sorundur. Hiperaktivite bozukluğu olan çocuklarda dikkat süresi, diğer çocuklara göre daha kısadır.

DEHB Belirtileri Nelerdir?

Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) olan çocuklar ev ve okul hayatlarında dikkatlerini belli bir noktaya odaklama konusunda zorluk yaşarlar. Örneğin okulda öğretmeni dinlerken önemli- önemsiz tüm duyumları birbirine karıştırırlar. Yani konu anlatıldığı sırada anlatılan şey dışında caddeden geçen arabalar, sınıftaki diğer kişilerin çıkardığı sesler, sandalye gıcırtısı gibi detaylar da duyulur. Bu durum, odaklanmalarını epey zorlaştırır ve vazgeçmelerine neden olur. İlgilerini sadece en çok dikkatlerini çeken şeye odaklarlar. Örneğin heyecanlı bir film, bilgisayar oyununa odaklanarak kendilerini kaptırabilirler. Ancak bu durum ailelerin yanılmalarına neden olur. İstediği zaman yapabilir düşüncesi oluşur.

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite olan çocuklarda görülen belirtiler şöyle sıralanabilir:

  • Diğer yaşıtlarına göre çok daha hareketlidirler. Yerlerinde durmazlar ve belli bir yerde uzun süre kalamazlar.
  • Çok konuşmalarıyla dikkat çekerler.
  • Planlı çalışma, organize etme konusunda sorun yaşarlar.
  • Hareket ederken sonunu düşünmezler. Buna bağlı olarak da tehlikeyi kestiremez, küçük kazalar yaşarlar.
  • Belirli bir iş ya da oyuna dikkatlerini toplayamazlar.
  • Kolayca dikkatleri dağılır ve buna bağlı olarak yapılan işte, hatalar görülür.
  • Bir şeyi yapmaya başladıklarında işi yarım bırakırlar. Tamamlanması nadir görülür.
  • Aile, arkadaş ya da öğretmenlerden biriyle konuşurken dinlemiyor gibi görünürler.
  • Yapmaları gereken sorumlulukları yerine getirirken zorlanırlar. Bunları düzenlemede zorlanırlar. Örneğin ders planı hazırlayamazlar. Buna uymakta zorlanırlar.
  • Yoğun zihinsel çaba gerektiren işlerden kaçınırlar. Ders içi etkinlikler, ev ödevi, projeler tamamlanmadan kalır.
  • Ev ya da okul için bir etkinlik yapılacaksa bunun için gereken eşyaları kaybederler.
  • Unutkanlık görülür. Günlük hayatta eşyalarını bir yerde unutabilirler.
  • Oturdukları yerde durmadan el ve ayaklarını oynatırlar.
  • Sağa sola koştururlar. Eşyalara tırmanırlar.
  • Bir işi tamamlarken sakin şekilde duramazlar. Devamlı başka şeylerle ilgilenirler.
  • Bir soru sorulduğunda daha soru tamamlanmadan cevap verirler.
  • Dikkat eksikliği olan çocuklar bir yerde sıra beklerken güçlük çekerler, oldukça sabırsızdırlar.
  • Başka kişiler konuşurken devamlı söz kesme ve araya girme eğilimi vardır.
  • Arkadaşlarını sonucu düşünmeden iteklerler.
  • Bir yere çarpma riskini düşünmeden koşarlar.

DEHB olan çocuklarda bunlar hastalığın belirtileridir. Ancak bu çocuklar sadece problemli şekilde anılmamalıdır. Ayrıca sempatik, şeffaf, coşkulu ve yaratıcı çocuklardır. Karşıdaki kişilerin duygularını hissederler.

DEHB Türleri Neler

Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğunun türleri vardır. Bu çeşitlendirme, hangi sorunun daha fazla ağır bastığı ile ilgilidir.

  • Dikkat eksikliğinin önde geldiği tür, ön planda olanın dikkat eksikliği olduğu bir duruma işaret eder. Çok fazla hareketlilik ve dürtüsellik görülmez. Olsa da kayda değer değildir.
  • Dürtüsellik ve aşırı hareketliliğin ağır bastığı türde belirgin şekilde yerinde duramama ve sabit kalamama vardır. Dikkat eksikliği daha geri plandadır.
  • Son olarak birleşik tip te her ikisi de eşit derecede bulunur. Aşırı hareketlilik ve dikkat eksikliği dışarıdan fark edilecek derecede şiddetlidir.

Tanı Koyma Aşaması

Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğuna tanı koyma aşamasında bazı kriterler dikkate alınmaktadır. Öncelikle çocukta yedi yaşından önce bu belirtilerin başlaması gerekir. Günlük yaşamı etkileyecek derecelere gelmelidir. Ayrıca sadece bir yerde değil ev ve okul gibi en az iki ortamda aynı sorunların devamlı yaşanması gerekir. Tanı koymak, okul öncesi çocuklarda epey zordur. Çünkü yaş nedeniyle bu dönemdeki çocukların birçoğu zaten hareketlidir. Zaman geçmesine rağmen durulma olmazsa sorun yaşanır. Devam eden hareketlilik hallerinde dikkatli olmak ve uzmana başvurmak gerekir. Uzmana başvuru yapıldığında klinik gözlemler, muayene bulguları, psikometrik test sonuçları değerlendirilir. Bunların hepsi, aileden alınan bilgilerle birleştirilir ve genel sonuca varılır.

Bir çocukta hiperaktivite ve dikkat eksikliği tanısı koymak kolay değildir. Bunun nedeni bazı öznel sorunların da hastalık belirtilerine neden olabilmesidir. Aile içerisindeki problemler, sağlık sorunları, öğrenme bozuklukları da bu hastalığın belirtilerine neden olabilir. Yani çocukların bir konuya odaklanmamaları bir şeye tepki vermeleri nedeniyle de olabilir. Bu gibi emin olunamayan durumlarda çocuğun zaman içerisindeki değişimi gözlenmelidir.

DEHB Nedenleri

Asıl meydana gelme nedeni tam bilinememekle beraber dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu genetik ve biyolojik kaynaklı olabilmektedir. Yapılan araştırmalarda Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) olan çocukların beyinlerinin ön bölümündeki limbik sistemde, kimyasal ileticilerin çalışma sorunu olduğu bilinmektedir. Neurotransmitterler adı verilen bu kimyasal ileticiler, davranışları kontrol etme, konsantre olma planlama, hafıza ve motivasyon gibi önemli konularda son derece önemlidir. Özellikle hamlelik dönemlerinde ilaç kullanan, alkol gibi toksik maddelere maruz kalan, enfeksiyon kapan, beyin travması geçiren kadınların çocuklarında bu duruma daha fazla rastlanmaktadır. Sanılanın aksine çevresel faktörler ve ailedeki yanlış tutumlar dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu oluşmasına doğrudan neden olmaz. Ancak var olan bulguların ilerlemesine, ek sorunların oluşmasına neden olabilir.

DEHB Kalıtsal mıdır?

Anne babada görülen Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) çocuğa geçebilir. Yani bu hastalık kalıtsal olabilir. Yapılan araştırmalarda da ailede DEHB olan çocukların %50-60 oranında daha fazla bu hastalığa yakalandıkları bilinmektedir. İkinci ve üçüncü derece akrabalarda görülen DEHB riskin% 20 30’larda kalmasını sağlar.

DEHB Hastalığı Görülme Sıklığı

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite sorunu ağırlık durumuna göre değişik şekillerde görülür:

  • DEHB’ in ağır şeklini yaşayan çocuklar %1 oranındadır.
  • Daha hafif geçen hastalık oranı %2-4 arasındadır
  • Cinsiyet açısından erkek çocuklarda daha sık rastlanır.

DEHB Tedavisi Nasıl Yapılır?

Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğunda tedavi ilaçlarla gerçekleşir. Soruna neden olan beyin bölümünü aktif hale getirir. Uyarıcı ‘metilfenidat’ sayesinde kimyasal iletici sistem çok daha iyi çalışır. Bu sayede dikkatsizlik, dürtüsel ve aşırı davranışlarda belirgin şekilde azalma olur. Bu kimyasal ileticinin üretimi yaş aralığına göre değişik sürelerde kendini belli edebilir. Üretim yaşa bağlı olarak arttığından şikâyetler ilerleyen dönemlerde kendiliğinden de azalabilir.

DEHB Olan Çocuklarda Aile ve Okul

Dikkat eksikliği tanısı konan ve tedavi olan çocuklarda aile ve okula da büyük görevler düşer. Özellikle ailenin hastalık konusunda bilgili olması ve çocuğa buna göre davranması son derece önemlidir. Çünkü hastalığın bilincinde olmayan ailelerde çocuk farklı travmalar yaşayabilmektedir. Aile bilinçli olduğunda daha dikkatli davranabilir. Doğru tutum, çocuğun ruhsal dengesini bozmaması bakımından son derece önemlidir. Enerjilerini boşaltacak bir etkinliğe gönderilmesi işe yarayan bir durumdur.

Okul hayatında DEHB olan çocuklara karşı öğretmenler yapıcı bir tavır içinde olmalıdır. Örneğin çocuğun özgüvenini yükseltecek alanlar bulunabilir ve bunlar desteklenebilir. Ayrıca öğretmenlerin hastalık konusunda bilgilendirilmeleri de önemlidir. Aile durumu bildirmeli, uzman önerilerini söylemelidir. Bu şekilde okul başarısının yeniden artması sağlanabilir.

Davranış terapisi, Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) olan çocuklarda etkili yöntemlerden biridir. Çocuğun bu şekilde günlük hayatta yaşadığı güçlüklerin aşılması hedeflenir. Bu terapi ile organize olması daha kolaylaşır. Ayrıca zamanı kullanması da daha kolay hale gelir.

DEHB Tedavi Sürecinde Önemli Noktalar

DEHB’ li çocukların tedavisi özenli şekilde yapılmalıdır. Anne, baba ve çocuk, ilk görüşmede seansa beraber gelmelidir. Bazı psikometrik testler yapılarak nasıl bir süreç devam edeceği bulunur. Tanı sonrasında tedavi süreci de başlar. Seanslar başladıktan sonra şu sıralama ile tedavi devam eder.

  • İlk görüşmede hastalığın öyküsü alınır, aile ve çocuk, yakınmaların neler olduğunu söyler.
  • İkinci görüşmede çocuğa bazı testler uygulanır. Ayrıca bazı bilgilerin alınması için öğretmenle iletişime geçilir.
  • İki seans sonrasında asıl görüşmeler başlar. İlaç tedavisi öncesinde ailenin onayı alınır. Öğretmenlere de çocukla ilgili dikkat edilmesi gereken şeyler söylenir.
  • Sonraki görüşmede, çocuğa davranış terapisi verilir
  • Gidişatın değerlendirmesi süreci başlar. İlaç ve terapinin etkileri değerlendirilir. Eğer çocuğun kardeşleri varsa görüşmeye dahil edilir. Meydana gelen sorunlar yeniden tedavi edilir.
  • Çocuğa davranış terapisi devam eder ve son bölüme gelinir. Bu aşamada artık sonlandırma gerekmektedir. Aile ve okulla iş birliği yapılması son derece önemlidir. Yani tedavi sürecinin paket halde devamı gerekir.
  • İlaç tedavisi bitse de yeniden bir görüşme ile süreç takip edilmelidir.

DEHB Olan Çocuk Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Eğer dikkat eksikliği olan çocuklar tedavi edilmezse, bu durumda okullarında başarıları kademeli olarak düşer. Aile de öğretmenler de durumun farkında olmadıkları zaman başarısını daha da aşağı alabilir ve çocuğun kendini daha kötü hissetmesine neden olabilir. Ayrıca tedavi edilmeyen çocuklarda ilerleyen dönemlerde azalma olmaması halinde kaygı, depresyon veya davranış bozuklukları da görülebilir. Sürekli etraftan eleştirilen çocuklar dürtüsel davranışlara bağlı olarak sosyalleşmede zorlanabilirler.

Bir önceki yazımız olan Antidepresanların Yan Etkileri başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.

Beğen  2
Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir